انیمه چیه؟
از اولین فیلم‌های کوتاه ۱۹۱۷ تا رکوردهای امروز؛ هر چیزی که باید درباره‌ی انیمه بدونی، ساده و کامل.
انیمه یعنی چی؟
انیمه (アニメ) همون کلمه‌ی انگلیسی «انیمیشن»ه که ژاپنی‌ها کوتاهش کردن. تو خود ژاپن به هر کارتونی، از دیزنی گرفته تا تام و جری، میگن انیمه. ولی بیرون از ژاپن، و برای ما، انیمه یعنی انیمیشنی که تو ژاپن ساخته شده: با سبک طراحی خودش، قصهگویی خودش و طرفدارهای خودش.
انیمه یه ژانر نیست؛ یه «قالب»ه، مثل سینما. توش همه‌چی پیدا میشه: ماجراجویی و مبارزه، عاشقانه، ترسناک، معمایی، ورزشی، علمی‌تخیلی، کمدی، و قصه‌های آروم زندگی روزمره. بعضی‌هاش برای بچههاست و خیلی‌هاش اصلاً نه؛ مخاطب خیلی از انیمهها نوجوونها و بزرگسال‌هان.
فرق انیمه با انیمیشن و کارتون
همه‌ی انیمهها انیمیشن‌ان، ولی همه‌ی انیمیشن‌ها انیمه نیستن. فرقشون فقط «ژاپنی بودن» نیست؛ طرز ساخت و قصهگویی هم فرق داره:
| انیمه (ژاپن) | انیمیشن غربی | |
|---|---|---|
| قصه | بیشتر سریالی و پیوسته؛ شخصیت‌ها بزرگ می‌شن و عوض می‌شن | بیشتر قسمت‌های جدا از هم، یا فیلم‌های تک |
| مخاطب | از بچه تا بزرگسال؛ کلی انیمه مخصوص نوجوون و بزرگسال | بیشتر خانوادگی و بچه‌ها (البته استثنا زیاده) |
| منبع قصه | خیلی وقتها از روی مانگا، لایت‌ناول یا بازی | بیشتر قصه‌ی اورجینال استودیو |
| طراحی | چشم‌های درشت و پرحس، موهای رنگی، پس‌زمینه‌های پرجزئیات | شکل‌ها گردتر و اغراق‌شده‌تر، سه‌بعدی زیاد |
| حرکت | تعداد طرح کمتر در ثانیه، به‌جاش لحظه‌های اوج پرحرکت (ساکوگا) | حرکت یکنواخت‌تر در کل کار |
| قالب | فصل‌های ۱۲ یا ۲۴ قسمتی، هر قسمت حدود ۲۴ دقیقه | فصل‌های بلندتر یا فیلم سینمایی |
به انیمیشنهای چینی «دونگهوا» میگن. هیکاری برای دونگهوا یه بخش جدا داره و برای انیمیشنهای غربی هم این‌جا.
چرا انیمه این شکلیه؟
چشم‌های درشت انیمه از اوسامو تزوکا شروع شد؛ «خدای مانگا» که از کارتون‌های قدیمی آمریکایی الهام گرفت. چشم بزرگ یعنی احساس بیشتر: ترس، خنده یا گریه رو میشه با یه نگاه نشون داد.
یه دلیل دیگه هم پول و زمانه. تلویزیون ژاپن تو دهه‌ی ۶۰ هر هفته یه قسمت می‌خواست و بودجه کم بود. برای همین انیمه یاد گرفت با طرح کمتر، حس بیشتر نشون بده: یه نمای ثابت پرجزئیات، دهن‌هایی که فقط باز و بسته می‌شن، و به‌جاش چند ثانیه حرکت خیره‌کننده تو لحظه‌ی اوج. این سبک الان امضای انیمه‌ست.
انیمه معمولاً «روی دو» یا «روی سه» کشیده میشه: هر طرح ۲ یا ۳ فریم از ۲۴ فریم یه ثانیه رو می‌گیره.
تاریخچه‌ی انیمه، از ۱۹۱۷ تا امروز
- ۱۹۱۷اولین انیمهها
چند فیلم کوتاه چند دقیقه‌ای ساخته شد. «شمشیر کُند» (Namakura Gatana) قدیمی‌ترین انیمه‌ایه که هنوز مونده.
- ۱۹۵۸اولین انیمهی رنگی بلند
«افسانه‌ی مار سفید» (Hakujaden) از استودیو توئی؛ شروع انیمهی سینمایی.
- ۱۹۶۳آسترو بوی
سریال تلویزیونی «آسترو بوی» اوسامو تزوکا قالب انیمهی هفتگی تلویزیونی رو جا انداخت.
- ۱۹۷۹گاندام
«موبایل سوت گاندام» ربات‌ها رو جدی کرد؛ جنگ، سیاست و آدم‌های خاکستری.
- ۱۹۸۵استودیو جیبلی
هایائو میازاکی و ایسائو تاکاهاتا جیبلی رو ساختن.
- ۱۹۸۸آکیرا
دنیای بیرون از ژاپن فهمید انیمه می‌تونه بزرگسالانه و سینمایی باشه.
- ۱۹۹۵اوانگلیون
نئون جنسیس اوانگلیون قصه‌ی ربات‌ها رو برد سمت روان آدم‌ها؛ یه انقلاب.
- ۱۹۹۷پوکمون و جهانی شدن
پوکمون، دراگون بال و سیلور مون انیمه رو به تلویزیون همه‌ی دنیا رسوندن.
- ۲۰۰۳اسکار شهر اشباح
«شهر اشباح» میازاکی اسکار بهترین انیمیشن بلند رو برد.
- ۲۰۱۶اسم تو
فیلم ماکوتو شینکای تو کل دنیا رکورد زد.
- ۲۰۲۰قطار موگن
فیلم «شیطان‌کش» پرفروش‌ترین فیلم تاریخ سینمای ژاپن شد.
- ۲۰۲۴رکورد بازار
بازار انیمه به ۳٫۸۴ تریلیون ین رسید و بیشتر از نصفش از بیرون ژاپن بود.
یه انیمه چطور ساخته میشه؟
یه قسمت ۲۴ دقیقه‌ای کار صدها نفره و از اولین ایده تا پخش معمولاً چند ماه طول می‌کشه. مسیرش تقریباً این‌شکلیه:
- کمیته‌ی ساخت
چند شرکت (ناشر مانگا، شبکه، شرکت موسیقی، اسباب‌بازی…) با هم پول می‌ذارن و سود رو تقسیم می‌کنن.
- فیلمنامه و استوری‌بورد
کارگردان کل قسمت رو نما به نما با طرح ساده می‌کشه؛ نقشه‌ی همه‌چیز.
- لی‌اوت و طرح‌های کلیدی
انیماتورهای اصلی (گِنگا) لحظه‌های مهم هر حرکت رو می‌کشن.
- میان‌طرح‌ها
انیماتورهای دیگه (دوگا) فریم‌های بین طرح‌های کلیدی رو پر می‌کنن.
- رنگ و پس‌زمینه
طرح‌ها دیجیتالی رنگ می‌شن و پس‌زمینه‌های نقاشی‌شده جدا ساخته می‌شن.
- ترکیب تصویر
همه‌ی لایه‌ها روی هم می‌شینن؛ نور، سایه و جلوه‌ها اضافه می‌شن.
- صداپیشه‌ها و موسیقی
صداپیشه‌ها (سِیو) روی تصویر صحبت می‌کنن و اوپنینگ و اندینگ ساخته میشه.
انواع انیمه: سریال، فیلم، OVA و…
- سریال تلویزیونی (TV)
- رایج‌ترین قالب. هر قسمت حدود ۲۴ دقیقه. یه «کور» (cour) یعنی ۱۲ یا ۱۳ قسمت، یعنی سه ماه پخش.
- فیلم سینمایی
- یه قصه‌ی کامل یا ادامه‌ی یه سریال، با بودجه و کیفیت بالاتر.
- OVA
- قسمت‌هایی که مستقیم برای فروش ساخته شدن، نه پخش تلویزیونی؛ معمولاً جانبی یا ویژه.
- ONA
- انیمه‌ای که اول روی اینترنت پخش میشه.
- ویژه (Special)
- قسمت‌های جدا، خلاصه یا جشن یه سریال.
- انیمهی کوتاه
- قسمت‌های چند دقیقه‌ای؛ بیشتر کمدی.
فصل‌های پخش
انیمههای جدید هر سال تو چهار فصل شروع می‌شن: زمستون (دی)، بهار (فروردین)، تابستون (تیر) و پاییز (مهر). برنامه‌ی پخش هیکاری زمان دقیق هر قسمت رو به وقت ایران نشون می‌ده.
مخاطب‌ها و ژانرهای انیمه
دسته‌بندی اصلی انیمه از مجله‌های مانگا میاد؛ یعنی «برای کی» ساخته شده، نه «درباره‌ی چی»:
- شونن 少年
- برای پسرهای نوجوون: مبارزه، رفاقت، قوی‌تر شدن. وان پیس، ناروتو، جوجوتسو کایسن.
- شوجو 少女
- برای دخترهای نوجوون: احساسات، عشق، رابطه‌ها. سیلور مون، میوه‌های سبد.
- سینن 青年
- برای مردهای جوون و بزرگسال: قصه‌های تاریک‌تر و پیچیده‌تر. برزرک، وینلند ساگا.
- جوسی 女性
- برای زن‌های بزرگسال: زندگی واقعی‌تر و رابطه‌های بالغ‌تر. نانا.
- کودومو 子供
- برای بچه‌ها. پوکمون، دورامون.
بهترین انیمههای هر ژانر رو هیکاری از نمره‌ی جهانی و نظر بیننده‌های خودش جمع کرده.
استودیوهای معروف انیمه
استودیوی هر انیمه رو تو صفحه‌ی خودش تو هیکاری می‌بینی، و از چهره‌ها میشه کارهای هر استودیو و صداپیشه رو گشت.
واژه‌نامه‌ی انیمه‌بین‌ها
- سِیو 声優
- صداپیشه. تو ژاپن خودشون ستاره‌ان.
- ساکوگا 作画
- لحظه‌ای که انیمیشن عالی و پرحرکت میشه.
- اوپنینگ و اندینگ OP/ED
- آهنگ‌های اول و آخر هر قسمت. همه‌شون این‌جان.
- فیلر
- قسمت‌هایی که تو منبع اصلی نیستن.
- مانگاکا 漫画家
- نویسنده و طراح مانگا.
- اوتاکو オタク
- طرفدار خیلی پروپاقرص.
- ساب و داب
- زیرنویس یا دوبله.
- سیمولکست
- پخش هم‌زمان با ژاپن، چند ساعت بعد از پخش اصلی.
- چیبی ちび
- شکل کوچولو و بامزه‌ی شخصیت‌ها.
- سوندره ツンデレ
- شخصیتی که اول سرده و بعد مهربون میشه.
- ایسکای 異世界
- قهرمان می‌ره (یا دوباره به دنیا میاد) تو یه دنیای دیگه.
- کور クール
- یه بسته‌ی ۱۲-۱۳ قسمتی، یعنی سه ماه پخش.
از کجا شروع کنم؟
اگه تازه می‌خوای شروع کنی، یه انیمهی کوتاه و کامل از ژانری که دوست داری بهترین شروعه. چندتا پیشنهاد که تقریباً به همه می‌چسبه:
سؤال‌های رایج
انیمه یعنی چی؟
انیمه کوتاهشدهی «انیمیشن» به ژاپنیه. بیرون از ژاپن به انیمیشنهایی میگن که تو ژاپن ساخته شدن، با سبک و قصهگویی مخصوص خودشون.
فرق انیمه و کارتون چیه؟
انیمه یه نوع انیمیشنه که تو ژاپن ساخته میشه. قصههاش بیشتر سریالیان، مخاطبش از بچه تا بزرگساله و خیلی وقتها از روی مانگا ساخته میشه. کارتون معمولاً به انیمیشنهای غربی و بیشتر بچگانه میگن.
انیمه فقط برای بچههاست؟
نه. خیلی از معروفترین انیمهها مثل حمله به تایتان، برزرک یا دفترچهی مرگ برای نوجوونها و بزرگسالها ساخته شدن. هر انیمه ردهی سنی خودش رو داره.
اولین انیمه چی بود؟
اولین انیمههای ژاپنی سال ۱۹۱۷ ساخته شدن. «شمشیر کند» قدیمیترینیه که هنوز مونده. «آسترو بوی» سال ۱۹۶۳ قالب انیمهی تلویزیونی هفتگی رو جا انداخت.
انیمه رو از کجا شروع کنم؟
یه انیمهی کوتاه و کامل از ژانری که دوست داری انتخاب کن؛ مثلاً فریرن، کیمیاگر تمامفلزی: برادری یا دفترچهی مرگ. فهرست «بهترین انیمهها برای شروع» هیکاری هم کمکت میکنه.
شونن و سینن یعنی چی؟
اینها مخاطب انیمه رو میگن، نه ژانرش رو. شونن برای پسرهای نوجوونه (مثل وان پیس) و سینن برای مردهای بزرگسال (مثل برزرک). شوجو و جوسی هم نسخهی دخترونه و زنونهشونه.